De kunst van het waarnemen

Cursus

De kunst van het waarnemen

Wat gebeurt er voordat we iets begrijpen? Nog voor we oordelen, analyseren en verklaren is er al een eerste indruk, een subtiele beroering. In deze cursus onderzoeken we dit moment door middel van een ontmoeting met diverse hoogtepunten uit de beeldende kunst.

"Alleen met het hart kan men goed waarnemen; het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar." (Le Petit Prince, Antoine de Saint-Exupéry).

Waarnemen is meer dan kijken, horen of voelen. Het is een subtiel samenspel tussen zintuigen, denken en een dieper, vaak vergeten weten. Nog vóór onze hersenen een samenhangend beeld van de wereld vormen, heeft zich al iets gemeld: een eerste indruk, een resonantie, een lichamelijk ja of nee. Die indruk ontstaat niet pas in het hoofd, maar al in het lichaam. In het dagelijks taalgebruik spreken we niet voor niets over een gut feeling: een directe vorm van weten die voorafgaat aan analyse en interpretatie en waardoor we voelen wat een plek, situatie of ontmoeting met ons doet. Helaas besteden we daar veel te weinig aandacht aan.

In deze cursus staat het versterken van dat eerste, lichamelijke contact centraal. Aan de hand van een serie hoogtepunten uit de beeldende kunst leren we om ons meest eigen weten te herkennen en vertrouwen. Tijdens dit proces leer je ook veel over kunst en jezelf.

Zodra je je bezighoudt met dit onderwerp kun je niet om de filosofie van Kant en Husserl heen, noch om de kunst van het expressionisme en impressionisme. Kant stelt in zijn hoofdwerk Kritik der Reinen Vernunft dat het ding zelf (of Ding-an-sich) een kracht uitoefent op ons kenvermogen. Hij begreep deze kracht in de sfeer van het opkomend mechanisch wereldbeeld van zijn tijd als vorm van oorzakelijkheid. Ik denk dat we meer in de sfeer van ontroering moeten denken dan aan oorzakelijkheid.

Als een ding mij raakt is er weliswaar een kracht die op mij inwerkt, maar het is niet zo dat die kracht op elk individu hetzelfde effect heeft. Er is geen sprake van oorzakelijkheid in natuurkundig opzicht, maar van een inhoudelijke beroering in sensuele zin. Kunst gaat over hoe je geraakt wordt door dingen, over de indruk die iets op je maakt, over beroering en expressie. Leer je daar weer op vertrouwen, dan zal het contact met alle dingen in het dagelijkse leven ook meer oorspronkelijk worden.

Tijdens deze cursus leer je te vertrouwen op wat zich als eerste meldt en jou raakt, ontroert of in beweging brengt. Daarbij maken we kennis met inzichten uit de filosofie van Kant en Husserl, en met kunstenaars uit het impressionisme en expressionisme die als geen ander de kracht van die eerste indruk hebben verkend. Een cursus voor iedereen die nieuwsgierig is naar een meer oorspronkelijk contact met kunst, zichzelf en de wereld.