De vijf omens van Anselm Kiefer

Lezing

De vijf omens van Anselm Kiefer

Het werk van Anselm Kiefer overweldigt en onderwerpt je. Zijn doeken zijn op een ongemakkelijke manier zelf deel van het thema waar ze zich tegen afzetten. In die hoedanigheid vormen ze eenuitdrukking van het Nationaal-Socialisme. 

Kiefer deelt de opvatting dat de geschiedenis nooit is afgesloten, maar als een ruïne voortleeft en wacht op herinterpretatie, herwaardering en bevrijding. Hij werkt met materialen als lood, as, zand, klei, droogbloemen, stro, houtskool, uniformen en dikke lagen verf. Kiefer schildert niet simpelweg een landschap; hij bouwt het op als een gelaagd geheugen waarin het verleden blijft voortbestaan, zelfs wanneer het onder nieuwe lagen tijd begraven lijkt. Zijn doeken doen denken aan aardlagen waarin sporen van vroegere gebeurtenissen bewaard zijn gebleven. Zoals in de modder van Verdun, waar nog lang na de Eerste Wereldoorlog granaatscherven, stukken uniform en menselijke resten aan de oppervlakte kwamen.

In veel van zijn werken lopen diepe voren door het landschap naar de horizon. Die horizon trekt aan en stoot af tegelijk. Zoals een afgrond zowel verleidt als doet terugdeinzen. De voren zijn als littekens in het landschap: sporen van beschadiging, maar ook van een mogelijk herstel. Ze maken zichtbaar wat heeft plaatsgevonden en markeren de grens tussen daad en misdaad, tussen herinnering en vergetelheid.

Zijn schilderijen geven je het gevoel dat je erin kunt verdwalen, alsof je een ruimte betreedt waarin elke oriëntatiepunt is verdwenen en de weg terug onzeker wordt.