Verdiepingscursus geschiedenis van de westerse klassieke muziek

Cursus

Verdiepingscursus geschiedenis van de westerse klassieke muziek

Zes portretten van componisten uit zes tijdperken

Claudio Monteverdi 1567 – 1643: Leefde op het grensvlak tussen de Renaissance en Barok en was in beide stromingen thuis. Het bijzondere van deze componist is dat hij naar eigen smaak experimenteerde met nieuwe vormen van muziek. Monteverdi stelde de tekst boven de muziek: ‘prima la parole e poi la musica’. Vanuit deze overtuiging brak Monteverdi met de oude regels van de polyfonie. Je mag van deze componist zeggen dat hij de eerste echte opera op zijn naam heeft staan. Uiteraard wilde de oude garde niets van deze ‘nieuwigheden’ weten, maar de componisten uit de Barok waren deze wegbereider alleen maar dankbaar. Monteverdi, componeerde madrigalen, opera’s en kerkmuziek zoals de Mariavespers.

Antonio Vivaldi 1678-1741: Koud, knisperend, wind, stampvoeten, klappertanden, moe, loom, dronken, slaperig: Vivaldi weet de klanken van de Vier Jaargetijden realistisch te vertalen in muziek. Maar naast deze hit heeft Vivaldi ook talloze opera’s en kerkmuziek geschreven. Voor de meisjes-vondelingen, het “conservatoria dell’ ospedale della pietà” heeft hij 500 concerten geschreven. Heel veel productie werk dus en om dit voor elkaar te krijgen gebruikte hij de sequens. En dat leg ik uit met muziekvoorbeelden en beelden en op mijn gitaar.

Franz Schubert 1797-1828: Was misschien wel de eerste zelfstandig scheppende componist, zijn werk werd weinig uitgevoerd. Hij had nog geen publiek: de aristocratie en de kerk waren zijn toehoorders niet meer en de burgerij nog niet. Hij was een componist tussen de klassen en aangezien hij (nog) geen publiek had werden er Schubertiaden georganiseerd: kamerconcerten in kleine kring. In deze lezing luisteren we naar zijn heerlijke melodieën, zijn originele strijkkwartetten en natuurlijk naar “het Lied” zoals alleen Schubert die kon schrijven. Ook neem ik mijn gitaar om voorbeelden duidelijk

Nationalisten, vanaf 1850: De Tsjechische componist Dvořák hield bijzonder veel van zijn land en was dol op volkse wijsjes die nog altijd in dorpen en gehuchten werden gespeeld. Hij verwerkte die liefde onder andere in zijn ‘Slavische dansen’ en je hoort de Boheemse bossen ruisen in zijn celloconcert. De Noorse componist Grieg werd elke keer weer verpletterd door de onmetelijke schoonheid van de natuur, waarboven Gods lasershow (het Noorderlicht) zich in de winter afspeelde. Dat hoor je in zijn ‘Peer Gynt suite’. De Finse componist Sibelius componeerde het symfonisch gedicht “Finlandia’, een patriottisch stuk gericht tegen de Russische overheersing. Een ode aan de onovertroffen schoonheid van Finland en tegelijkertijd een daad van verzet.

Société Nationale de Musique française opgericht door Saint Saens in 1871: In de tweede helft van de 19^de eeuw sluiten ook Fauré en Debussy zich aan bij deze sociëteit die tot doel had de Franse muziek te bevorderen. 1870-1871 breekt de Frans- Pruisische oorlog uit, Parijs was een jaar bezet door de Duitsers, die Frankrijk verloor en de stemming was Anti Duits, en anti Wagner. Franse muziek klinkt lyrische, niet dramatisch, eerder eenvoudig dan complex.

Dimitri Sjostakovitsj 1906-1975, de angstkunstenaar: In 1936 beweerde Stalin dat de Sovjetopera ‘gebruikt moest maken van de nieuwste middelen als het om muzikale technieken ging, maar dat het idioom ervan dicht bij de massa moest blijven, en helder en toegankelijk moest zijn’. Aan deze oproep kon Sjostakovitsj niet altijd voldoen. Stalin liep weg tijdens de voorstelling en in de krant werd zijn muziek afgedaan als ‘Chaos in plaats van muziek’. De revolutie van 1917, de Russische burgeroorlog, het beleg van Stalingrad en de voortdurende onderdrukking maakte hem bang. Een componist die schrijft voor de massa maar ook voor de elite. Zowel de tweede wals gespeeld door Andre Rieu als de radicale opera De Neus, zowel de filmmuziek The Gadfly als de hartstochtelijke strijkkwartetten zijn geschreven door een en dezelfde componist.

Mijn gitaar en de meest treffende muziekvoorbeelden begeleiden de lezing.

De docent geeft een cursus 'Inleiding' en 'Verdieping' van de Westerse klassieke muziek. Beide cursussen zijn afzonderlijk te volgen. Het maakt niet uit in welke volgorde.